Dünya Gücü Osmanlı Devleti

Dünya Gücü Osmanlı Devleti

YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ (1512 – 1520)


-Şehzadeler Sorunu: Yavuz kardeşlerini ve yeğenlerini ortadan kaldırarak rakipsiz olarak tahtta kaldıktan sonra asıl amacı olan Safevi tehlikesini önlemek için sefere çıkmıştır.
-Çaldıran Savaşı (1514): Şah İsmail’in Anadolu’da Şiiliği yayması ve isyanlar çıkartması karşısında İran üzerine bir sefer düzenleyen Yavuz, Çaldıran’da teknik üstünlüğünün de etkisiyle büyük bir zafer kazanmıştır.
Sonuçları:
– Şah İsmail ailesini ve hazinesini bırakarak canını zor kurtarmıştır.
– Belli bir süre için Safevi tehdidi ve Şii tehlikesi önlenmiştir.
– 1515 Turandağ Savaşı’yla Dulkadiroğulları’na son verilmiştir.

Osmanlı – Memlük Savaşları (1516 – 1517)


Sebepleri:
– Memlükler’in Safeviler ile işbirliği yapması
– Ramazanoğulları üzerinde hakimiyet mücadelesi
– Yavuz’un İslam dünyasında birliği sağlamak istemesi
– Baharat yolunu ele geçirmek istemesi
Sonuçları:
– 1516 Mercidabık Savaşı’nda Kansu Gavri mağlup edilerek Suriye, Filistin ve Kudüs, 1517 Ridaniye Savaşı’nda Tomanbay mağlup edilerek Mısır ve savaşılmadan Hicaz ele geçirilmiştir.
– Memlüklüler yıkılmıştır.
– Halifelik Osmanlılar’a geçmiştir.
– Osmanlı devlet yönetiminde dini özellik önem kazanmış, teokratik bir yapıya kavuşmuştur.
– Çok büyük ganimetler elde edilmiş ve hazine altınla dolmuştur.
– Baharat yolu Osmanlı eline geçmiştir.
– Kutsal emanetler Osmanlı koruyuculuğuna geçmiştir.
– İslam dünyasında birlik sağlanmıştır.
– Venedikliler, Kıbrıs için Memlükler’e ödediği vergiyi Osmanlı’ya ödemeye başlamışlardır.

KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİ (1520 – 1566)


İÇ İSYANLAR :


-Canberdi Gazali İsyanı (1521) Şam – siyasi
-Ahmet Paşa İsyanı (1524) Mısır – şahsi
-Baba Zünnun İsyanı (1526) Yozgat – ekonomik
-Kalenderoğlu İsyanı (1527) Karaman – dini

BATI SEFERLERİ :


-Belgrat’ın Fethi (1521) : Orta Avrupa’nın kapıları Osmanlılar’a açılmıştır.
-Mohaç Meydan Muharebesi (1526) : Macar kralı Layoş’un Şarlken ve Ferdinand’a güvenerek Osmanlı aleyhine çalışması üzerine sefere çıkan Kanuni, Mohaç’ta Macaristan ordusunu imha etmiştir. Erdel beyi Yanoş, Macar kralı yapılmış, Macaristan Osmanlı’ya bağlanmış, bu durum Osmanlı-Avusturya ilişkilerinin bozulmasına neden olmuştur.
-I. Viyana Kuşatması (1529) : Ferdinand’ın Yanoş’un krallığını kabul etmeyerek saldırması üzerine Kanuni yeni bir sefere çıkmıştır. Ferdinand karşısına çıkmayınca Viyana’yı kuşatmış, fakat ordunun hazırlıksız olması ve mevsimin geçmesi nedeniyle başarılı olunamamıştır.
-Almanya Seferi (1532) : Ferdinand’ın tekrar Macaristan’a saldırması üzerine meseleye köklü çözüm bulmak amacıyla Kanuni, Şarlken üzerine sefere çıkmıştır. Karşısına hiçbir ordu çıkmamıştır. Ferdinand’ın barış teklifini İran sorunu yüzünden kabul etmiştir. 1533 İstanbul Antlaşmasına göre;
¨ Ferdinand, Yanoş’ un Macar krallığını kabul edecek.
¨ Avusturya kralı protokolde Osmanlı sadrazamına eşit sayılacak
¨ Barış süresi Avusturya’ya bırakılacak
¨ Avusturya yıllık vergi ve tazminat ödeyecek.

KAPİTÜLASYONLAR


Kanuni Şarlken’in Avrupa’da tek güç olmasını engellemek amacıyla bir taraftan Reform hareketlerini desteklerken diğer taraftan yaptığı seferlerle Fransa Kralı Fransuva’yı kurtarmış ve tahta Şarlken karşısında güçlü tutabilmek için ekonomik ayrıcalıklar verilmiştir. 1535 Kapitülasyon Antlaşması’na göre ;
– Fransızlar Osmanlı sularında serbestçe ticaret yapabilecekler
– Fransız tüccarlardan düşük gümrük vergisi alınacak
– Osmanlı ülkesinde yaşayan Fransızlar’ ın kendi aralarındaki davalara Fransız hakimler bakacak
– Osmanlı ile olan sorunlarda ise davalara Osmanlı mahkemeleri bakacak, fakat tercüman bulundurabilecekler
– Aynı haklardan Osmanlı Devleti de yaralanabilecek
– Bu antlaşma iki hükümdar hayatta kaldığı sürece devam edecektir.

OSMANLI – İRAN İLİŞKİLERİ (1534 – 1555)


Kanuni’nin Avrupa da ki meşguliyetinden faydalanmak isteyen İranlılar sınırda karışıklıklar çıkarınca Kanuni İran üzerine 3 sefer düzenlemiştir. Son seferinde kışı Amasya’da geçirerek ertesi yıl İran’ı ortadan kaldırmayı düşünmüşse de gönderilen elçilerle bir antlaşma yapılmıştır.
1555 Amasya Antlaşmasına göre; Bağdat, Nahçivan, Erivan ve çevresi Osmanlı’ya katılmıştır.

HİNT DENİZ SEFERLERİ (1538 – 1553) :


Hint müslümanlarının yardım isteği, bölgedeki Portekiz üstünlüğüne son vermek, Kızıldeniz’de yeniden üstün konuma gelebilmek için 4 sefer düzenlenmiştir. 1638 – Hadım Süleyman Paşa, 1551 – Piri Reis, 1552 – Murat Reis, 1553 – Seydi Ali Reis seferleri gerçekleştiren kaptanlardır.
Sefere gereken önemin verilmemesi, Osmanlı kaptanların tecrübesizliği, donanmanın okyanuslara dayanıklı olmaması ve Hint Müslümanların dan gerekli desteğin alınamaması üzerine seferlerde istenilen başarı sağlanamamıştır. Yemen, Aden, Arap yarımadası, Maskat çevresi hakimiyet altına alınmış, Kızıldeniz’deki Portekiz üstünlüğüne son verilmiş, Kızıldeniz, Basra Körfezi Osmanlı denetimine girmiştir.

DENİZLERDEKİ GELİŞMELER


-Rodos’un Fethi (1522) : Konumu çok önemli olan bu adanın fethiyle Ege Denizi’nin güvenliği büyük ölçüde sağlanmıştır.
-Cezayir’in Alınması (1533) : Barbaros’un Kaptan-ı Derya olması ile savaşılmadan Osmanlı topraklarına katılmıştır.
-Preveze Deniz Zaferi (1538) : Şarlken’in oluşturduğu Andrea Dorya komutasındaki haçlı donanması mağlup edilmiş, Akdeniz bir Türk gölü haline gelmiştir.
-Nis Seferi (1543) : Fransa’ya yardım amacıyla mücadele edilmiştir.
-Trablusgarb’ın fethi (1551) : Şarlken’in kontrolündeki Sen Jan Şovalyeler’inden Turgut Reis tarafından alınmıştır.
-Cerbe Savaşı (1559) : Turgut Reis’in Andrea Dorya ile yaptığı büyük bir deniz savaşıdır. Böylece İspanyollar’ın elindeki Cerbe adası alınmıştır.
-Malta Kuşatması (1565) : Akdeniz’de korsanlık yapan Sen Jan Şovalyeleri’nin elindeki ada kuşatılmışsa da Turgut Reis’in şehit düşmesi üzerine kuşatma kaldırılmıştır.

SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ (1564- 1579)


-Sakız Adası’nın Fethi (1568): Cenevizlilerden Kaptan-ı Derya Piyale Paşa tarafından alınmıştır.
-Yemen’in Fethi (1568 – 1570): Koca Sinan Paşa yeniden almıştır.
-Kıbrıs’ın Fethi (1571): Venedikliler’den Kıbrıs’ın alınmasıyla Doğu Akdeniz tamamen Osmanlı egemenliğine girmiş, İnebahtı Savaşı’na sebep olmuştur.
-İnebahtı Savaşı (1571): Venedik öncülüğündeki haçlı donanmasıyla yapılan savaşta Osmanlı donanması imha edilmiş, fakat altı ay içinde yeni bir donanma inşa edilmiştir.
-Tunus’un Fethi (1574): Osmanlı’nın İnebahtı bozgunundan sonra Akdeniz’de üstünlüğünü devam ettirdiğinin anlaşıldığı savaştır. İspanyollar’dan alınmıştır.
-Lehistan’ın Osmanlı Himayesine Girmesi (1575): Erdel Prensi’ni kral seçtiren Sokullu, böylece Lehistan’ı himaye altına almıştır.
-Vadi’üs – Seyl Savaşı: Fas Osmanlı himayesine girmiş, Kuzey Afrika’nın fethi tamamlanmış, Portekizliler denizlerdeki üstünlüklerini İngilizlere kaptırmışlardır.

ÖRNEK SORU:


Yavuz Sultan Selim’in 1520 yılında ölümü üzerine Osmanlı tahtına tek erkek çocuk olan Kanuni  Sultan Süleyman geçmiştir.
Bu bilgi dikkate alındığında Osmanlı Devleti’nde,
I. Osmanlı Devleti’nde egemenlik anlayışının değişmesi,
II. hanedan üyeleri arasında taht mücadeleleri yaşanması,
III. fetih politikalarının sürdürülmesi
gelişmelerinden hangilerinin yaşanması beklenemez?
A)Yalnız I
B)Yalnız II
C)Yalnız III
D)I ve II
E)II ve III